Kısırlık nedir?

İnsanların cinsel durumları yönünden çocuk yapamayacak bir halde bulunmalarıdır. Erkekte erkek bezlerinin atmık, kadında da yumurtalıkların yumurtacık yapamayacak durumda olması kısırlığın başlıca sebebidir. Kısırlık, anadan doğma olduğu kadar herhangi bir hastalık sonucu da meydana gelebilir. Erkekte erkeklik bezi üzerinde yapılacak ameliyat, kadında yumurtalık borularının ameliyatla bağlanması da kısırlığa sebep olur. Evli çiftlerin arzu etmelerine rağmen çocuk sahipi olamamaları hali.

Bu hal, evli çiftlerin yaklaşık % 15 kadarında vuku bulmaktadır. Genel olarak, evlilikte bir yavruya sahip olamamanın kusuru, hemen daima kadınların omuzlarına yüklenir ve böyle bir ailede daima kadın, doktora müracaat edip, çocuk sahipi olmamasının sebebini öğrenmek ister. Fakat böyle ailelerin birçoğunda çocuksuz kalmanın sebebi erkekteki bir kusurdur. Bir ailede mevcut kısırlığın sebebi, % 60-70 nispetinde kadına, % 30-40 nispetinde erkeğe aittir. Son zamanlardaki bazı araştırmalar iki tarafı aynı oranda suçlamaktadır.

Çocuğu olmayan her aileyi kısır olarak kabul etmek de doğru değildir. Çünkü bazı aileler, kendi istekleriyle, çocuk sahipi olmayı arzu etmezler ve bunun için de gerekli çarelere başvururlar. Kadında kısırlığı, fizyolojik (normal, tabii) ve patolojik (hastalıkla ilgili) kısırlık olarak incelemek mümkündür. Fizyolojik kısırlık, ergenlikten önce, gebelik esnasında ve 28 günlük adet seyrinin ilk yarısında görülür. Patolojik kısırlık ise bir hastalık olup, birçok sebebi vardır. Bunlar arasında yumurtalıklarla ilgili çeşitli hastalıklar, rahimdeki ur, iltihap gibi çeşitli durumlar, çeşitli hormonal bozukluklar, ileri derecede vitamin noksanlığı, keyif verici zehirlere düşkünlük, psikolojik uyumsuzluklar sayılabilir.

Eğer erkekte kısırlık sebebinin psikolojik olduğu düşünülüyorsa erkeğe ruhi tedavi uygulanmalı, ameliyat gerektiren bir durum varsa (yollarda tıkanıklık, varikosel, hidrosel) ameliyat yapılmalı, gerekliyse hormon ve vitamin verilmeli ve kısıklık sebebi giderilmeye çalışılmalıdır. Kısırlaştırma: Kadının veya erkeğin, çocuk yapma kabiliyetini tamamen ortadan kaldırmak gayesi ile yapılan bir işlemdir. Daha ziyade kadınlara uygulanmaktadır. Bu gaye ile, yumurtalıklar cerrahi olarak çıkarılabilir veya röntgen ışınlarıyla tahrip edilir.

Ayrıca tüplerin cerrahi olarak bağlanması veya kesilmesi de mümkündür. Bu sonuncusu en kolay ve en çok kullanılanıdır. Erkeklerde ise cerrahi olarak döl hücrelerini ileten kanalların bağlanması yapılabilmektedir. Bu şekilde kısırlaştırma metodları ile çiftlerin bir daha çocuk sahipi olmaları mümkün değildir. Onun için yaygın olarak kullanılmamaktadır. Hindistan’da nüfus planlaması ile ilgili olarak binlerce erkeğin meni yollarının bağlanması yakın tarihte yapılan en büyük kısırlaştırma işlemidir.

Birincil kısırlık: çiftler çocuk sahibi değildir. En az 1 yıl boyunca tedbirsiz düzenli ilişkiye rağmen gebelik sağlanamamıştır.

İkincil kısırlık: çiftlerin çocuğu olabilir ya da oluşan gebelikler düşükle ya da ölü doğumla sonuçlanmaktadır. Yine tedbirsiz ilişkiye rağmen 1 yıl boyunca gebeliğin oluşmama durumudur.

Gebelik kaybı: gebeliğin sağlanmasına karşın canlı doğumların oluşmamasıdır.

Doğurganlık özelliğinin azalması: çiftlerden birine ya da her ikisine bağlı nedenlerden dolayı gebe kalma olasılığı azalabilir. Çözümsüz bir kısırlık sorunu değildir.

Gebeliğin oluşması için, erkek hasta yumurtalıklarından dölleme kabiliyeti olan hücreler üretmelidir. Aynı zamanda döl hücrelerine ev sahipliği yapan kanalların da açık olması gerekir. Kadın hastanın ise üreme sisteminde döllenmeyi engelleyecek hiçbir sorunun olmaması gerekmektedir. Ayrıca, yumurtalıklarda yumurta üretmesi ve üreme sistemindeki tüplerden en az birinin hasarsız olması gerekir. Gebeliğin devamlılığı içinse yumurtalıklarda yeteri kadar hormon üretimi gerekmektedir.

Erkeğe ait nedenler

Erkeğin ilk değerlendirmesi son derece basit bir yöntem olan semen analizi (spermiogram) olarak adlandırılan yöntem ile yapılır. Semen analizi öncesinde erkeğin 3-5 günlük bir cinsel perhiz yapması gerekmektedir. Örnek verileceği gün ayakabı boyası, parfüm, tiner gibi uçucu maddeler ile temas edilmemesi gerekmektedir. Semen örneği mümkün ise laboratuvarda herhangi bir kayganlaştırıcı kullanmadan masturbasyonla verilmelidir. Eğer evde verilecek ise mutlaka 1 saat içinde laboratuara ulaştırılmalıdır. Spermeleri öldürmeyen özel kondomlar kullanılarak cinsel ilişki ile de verilebilir. Bu kondomlar androloji laboratuarından temin edilebilir.

Semene (meni) ait nedenler

Semen anormallikleri genellikle yumurtalıkta (testis) sperm üretiminde problem nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Üretimdeki sorunun sebebi genellikle bilinmemekle beraber, kalıtsal veya hormonal bozukluklar, geçirilmiş enfeksiyonlar, aşırı sigara ve alkol tüketimi, stres, bazı ilaçlar, kimyasal maddeler, radyasyon ve radyoterapi sebebiyle de olabilir. Dünya Sağlık Örgütü kriterlerine göre semen analizinin normal olarak kabul edilebilmesi için hacminin (miktarının) en az 2 mililitre, sperm sayısının mililitrede en az 20 milyon olması ve spermlerin en az %50’sinin hareketli ve en az %70’inin şeklinin normal olması gerekir. Şekil bozukluğu açısından daha detaylı bir inceleme olan ve özel boyama yöntemi ile yapılan Kruger testinde %14 ve üstü normal olarak değerlendirilir.

Testislerde sperm üretiminin normal olmasına rağmen, spermin taşınmasını sağlayan kanalların doğuştan veya sonradan geçirilen bir hastalık nedeniyle tıkalı olması da gebeliğin oluşununu engeller. Varikosel olarak adlandırılan damar genişlemesi (testislerden kirli kanı taşıyan toplar damarların genişlemesi ve kirli kanın testislerin yanında birikmesi) , testislerin sıcaklığını arttırarak sperm üretimi ve hareketi üzerine olumsuz etki eder. Bu durum cerrahi olarak düzeltilebilir ancak operasyona rağmen sperm fonksiyonlarında düzelme olmayabilir.

Kadına ait nedenler

Rahim ağzı kaynalı kısırlık (servikal faktör): Cinsel ilişki sırasında sperm hücreleri rahim ağzının önüne dökülür ve hareketleri ile doğum kanalını geçerek rahime ulaşır. Rahim ağzı salgısı, yalnızca yumurtlama döneminde spermlerin serbestçe geçişine izin verir. Yumurtlama dönemi dışında hormonal etkiler nedeniyle rahim ağzı salgısının yapısı ve kıvamı sperm geçişine izin vermez. Bazı kadınlarda ise rahim ağzı salgısı içinde sperme karşı antikor denilen bağışıklık sisteminin oluşturduğu maddeler bulunabilir ve yumurtlama döneminde bile sperm hücre fonksiyonlarını bozarak rahime ulaşmasına engel olarak infertiliteye sebep olabilir. Rahim ağzı kaynakli kısırlık düşünülen hastalarda rahim içi aşılama (intrauterin inseminasyon= IUI) uygulanabilir.

Rahim kaynaklı kısırlık (uterin faktör): Rahim içinde gebeliğin yerleşip büyüyeceği boşluğun anormallikleri de gebelik için engel oluşturabilir. Rahim filmi (Histerosalpingografi=HSG) rahim içini ve tüpleri (fallop kanallarını) değerlendirmek için kullanılan birinci basamak testtir.

Tüp (fallop tüpü) kaynaklı kısırlık (tubal faktör): Gebeliğin oluşumu için en az bir fallop tüpünün sağlıklı ve açık olması gereklidir. Fallop tüpleri yumurtayı yakalayıp tüp içine almasını ve döllenme sonrası döllenmiş yumurtanın rahim içine taşınmasını sağlayan çok hassas ve detaylı bir yapıya sahiptir. Bu yapının bozulması yumurtanın taşınmasını ve döllenme olayını engelleyebilir.

Fallop tüpüne ulaşan genital enfeksiyonlar, diğer karın içi organlardan kaynaklanan enfeksiyonlar (ör. Apandisit) veya tüpte yerleşmiş dış gebelik gibi olaylar tüplerde hasara neden olabilir. Kısır hastaların yaklaşık üçte birinde kısırlığın sebebinin tubal hasar olduğu tesbit edilmektedir. Tüplerin yapısını değerlendirmek için rahim filmi (HSG) ve/veya laparoskopi (optik bir aletle, karın açılmadan yumurtalıklar, tüpler ve rahimin değerlendirildiği ameliyat şekli) yapılabilir. Her iki tüpün hasarlı ve fonksiyon göremez durumda olduğu hastalarda tüp bebek (İn-vitro Fertilizasyon=IVF) ile gebelik elde edilebilir.

Yumurtlama problemlerinden kaynaklı kısırlık (ovulatuar faktör): Tüm kısır kadınların yaklaşık ¼’ünde, kısırlık nedeni düzensiz veya anormal yumurtlamadır. Kadının adet düzeni yumurtalıklarının durumu hakkında fikir verebilir. Basal vücut ısısı takibi, idrarda luteinize edici hormon (LH) ve kanda progesteron hormonu tesbiti, rahim içi adet tabakasının incelenmesi (endometrial biopsi) ve ultrasonografi ile yumurtlamanın takibi gibi yöntemler ile hastanın yumurtlamasının olup olmadığı tesbit edilebilir.

Bazal vücut ısısı takibi, kolay uygulanabilen, basit ve ucuz bir yöntemdir. Yumurtlama sonrasında (beklenen adetten 12-16 gün önce) salgılanan progesteron hormonu, rahim içi tabakayı döllenmiş yumurtanın tutunup yerleşmesi için uygun hale getirir. Yumurtlama sonrasında salgılanan progesteron hormonuna bağlı olarak adet döneminin ortasına rastlayan dönemde vücut ısısı yaklaşık 1 derece yükselir. Yumurtlama olmaz ise vücut ısısında artış olmaz.

Karın zarı kaynaklı kısırlık (peritoneal faktör): Geçirilmiş ameliyatlar, iç organ enfeksiyonları ve endometriozis karın duvarını ve iç organları saran zar tabakasında (periton) yapışıklıklara (adezyon) sebep olarak yumurtaların fallop tüplerine veya tüpten rahime ulaşmasını engelleyebilir.

Endometriozis, normalde sadece rahim içide bulunan adet tabakasının rahim dışında bulunması ile ortaya çıkar ve adet kanaması dönemlerinde bu bölgelerde de kanama olduğu için şiddetli ağrı ve bu kanamanın sebep olduğu hasar nedeniyle zaman zaman kasık ağrısı ve cinsel ilişki sırasında ağrı oluşabilir. Endometrium dokusunun yumurtalıkta kist oluşturduğu hastalarda kist içine kanama sonucunda biriken kan zamanla çikolataya benzer hal alır ve bu “çikolata kisti”olarak adlandırılır. Bu kistler belli büyüklüğe ulaştığında laparaskopi ile çıkarılır. Bu hastalık ayrıca karın içinde yapışıklıklar oluşturabildiği gibi normal yumurtalık dokusuna da zarar verir ve infertiliteye sebep olabilir.

Açıklanamayan kısırlık (unexplained infertilite): İnfertil çiftlerin %10 kadarında tüm tetkikler normal olmasına rağmen gebelik oluşmamasıdır. Bu çiftlerde gebeliği sağlamak amacıyla yumurtlamayı uyarıcı ilaçlar ve rahim içi aşılama (IUI) kullanılır. Bu tedaviler ile 3-6 adet döneminde gebelik elde edilememesi durumunda tüp bebek yöntemi uygulaması önerilir.

Sözlükte "kısırlık" ne demek?

1. Kısır olma durumu.
2. Verimsizlik, akamet.

Cümle içinde kullanımı

Bu çocuksuzluk, bu kısırlık zaten bütün hayatımı zehirleyen bir şey.
- H. E. Adıvar

Kısırlık kelimesinin ingilizcesi

n. sterility, barrenness, infertility

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç